Co-creatie in de architectuur: luisteren, leren en samen ontwerpen

Het is volgens architect Paul de Ruiter essentieel om goed te begrijpen voor wie je bouwt. Paul de Ruiter en zijn collega’s zijn betrokken bij veel projecten in de Amsterdamse Poort. Hoe ze ontwerpen? “Door de gebruikers, in dit geval veelal de winkeliers en de consumenten, erbij te betrekken en als het ware samen met hen te ontwerpen,” zegt Paul.

In de Amsterdamse Poort hebben ze verschillende projecten lopen. De winkelgevels van één blok waar Paul met zijn team aan heeft gewerkt, zijn inmiddels opgeleverd. Die vind je bij de HEMA en Slagerij Nico. Daarnaast is het kopgebouw, naast het Zandkasteel met het kunstwerk van Sisters Janssen, ook door het team ontworpen. Samen met ondernemers ontwerpen de architecten de gevels naar wens van de ondernemer: het team heeft een ‘aanpasbaar’ gevelontwerp bedacht. “Geen one-size-fits-all en anoniem ontwerp, maar een flexibel systeem waar iedere ondernemer zelf kan kiezen hoe eigen gevel in te richten. De slager wilde bijvoorbeeld een enkele schuifdeur, anderen kozen iets anders. Zo krijgt elke gevel een eigen karakter, maar blijft het geheel herkenbaar.” Een heel bijzonder project waar het team aan heeft gewerkt is de nieuwe Shopperhal en de bijbehorende woningen, waarvan de ontwerpfase inmiddels voorbij is. De aannemer is nu bezig met de realisatie ervan, zoals je wellicht hebt gezien als je door het centrum hebt gelopen. Naar verwachting opent de Shopperhal begin 2028. De bouw, die geruime tijd zal duren, is daarvoor natuurlijk al zichtbaar.

In Zuidoost zit het team ook achter het ontwerp van het nieuw te bouwen kantoor van ING én Bijlmer Parktheater dat reeds zijn 15 jarige bestaan heeft gevierd. “Je moet [als architect] veel weten van heel veel verschillende soorten mensen en gebruikers,” legt Paul uit. ”Wij gaan in gesprek met de gebruikers. Co-creatie noemen we dat. Wij brengen onze kennis in, zij die van hen. Dat levert de beste oplossingen op.” Zo vertelt Paul dat het Bijlmer Parktheater bijvoorbeeld bijzonder hoog is voor een theater – niet omdat theatergroepen die hoogte nodig hebben, maar omdat één van de gezelschappen die betrokken was bij de oprichting een circusgroep was. Die groep had hoogte nodig voor de uitvoering van hun trapezeacts.

De aanpak van het bureau zie je ook terug bij woningbouwprojecten waar ze bij betrokken zijn. Tijdens bewonersoverleggen bespreken ze wensen en zorgen, die vaak heel praktisch zijn. Ze bespreken bijvoorbeeld waar motoren kunnen worden geparkeerd of waar de afvalcontainers moeten komen – belangrijke gesprekken die nieuwe inzichten opleveren voor de ontwerpers.

Als architect is Paul nauw bij Zuidoost en haar mensen betrokken: “Het is een levendige stadswijk die nog vaak verkeerd begrepen wordt. Mensen denken bij ‘de Bijlmer’ aan oude flatgebouwen en negatieve verhalen. Maar het is juist een bruisende buurt, met grote woningen, een sterke community en een architectuur die – hoewel gedateerd – veel potentieel heeft. Natuurlijk zijn er ook uitdagingen: plinten die niet goed functioneren, bergingen op de begane grond die levendigheid wegnemen.” Zo vertelt hij ook dat de Poort bestaat uit gebouwen die in hoeken van 45 graden tegenover elkaar staan, waardoor oriëntatie vaak lastig is. Dat is ooit stedenbouwkundig zo bedacht, maar is in de herkenbaarheid voor en de beleving van de bezoeker niet altijd even makkelijk. “Als je goed kijkt, zie je dat het DNA van Zuidoost bestaat uit kansen: goede bereikbaarheid én ruimte voor ontwikkeling. Maar het moet wel iets zijn wat past bij de mensen daar. Niet zomaar bouwgrond, maar een plek waar je écht wilt wonen en leven,” aldus Paul de Ruiter.

Meer weten over het werk van Paul en zijn team? Kijk op: www.paulderuiter.nl

Tekst: Carmen Hogg

Fotografie: Winny Sandvliet