Een podium én platform: directeur Jolanda Spoel vertelt over Bijlmer Parktheater

Haar loopbaan begon op de acteursopleiding, maar al snel verschoof haar focus naar regie. Ze regisseerde, acteerde en was actief in besturen, commissies en adviesraden. “Beleid maken heeft me altijd gefascineerd – je staat aan de basis van iets nieuws. Dat heeft ook iets creatiefs.” Als programmeur bij diverse theaters ontwikkelde ze haar eigen stijl: regisserend programmeren. “Ik zag het als een vorm van storytelling: je programmeert geen losse voorstellingen, maar zet lijnen en thematieken uit.” Als directeur van het Bijlmer Parktheater staat ze nu iets verder van de vloer, maar haar voornaamste drijfveer blijft hetzelfde: “Ik wil een plek creëren waar anderen het beste uit zichzelf kunnen halen. Waar we samen iets moois kunnen neerzetten voor het publiek.”

Het Bijlmer Parktheater is ontstaan vanuit de community – iets wat goed past bij Jolanda’s visie. “Veel theaters worden gebouwd en pas daarna gaan mensen zich afvragen: wie woont hier eigenlijk in de omgeving en wat willen zij? Hier is het andersom: het initiatief kwam van organisaties die al actief waren in de buurt. Dat voel je nog steeds. We staan dicht bij de mensen.” Dat community-karakter brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. “We zijn het enige professionele theaterpodium in heel Amsterdam-Zuidoost. Dat betekent dat we een zo breed mogelijk aanbod moeten hebben: van amateurs tot professionals, van dans tot theater, van jong tot oud.” Jolanda benadrukt dat dit niet alleen uit noodzaak voortkomt, maar ook uit ambitie. “We willen een laagdrempelige plek zijn, toegankelijk voor iedereen. We zijn daarom ook bewust een van de goedkoopste theaters in de stad. Een kaartje bij ons kost soms tien euro minder dan voor dezelfde voorstelling elders.”

Voor Jolanda is het essentieel dat het theater voelt als een warme, veilige en toegankelijke plek. Niet alleen voor het publiek, maar ook voor de makers en jongeren uit de buurt. “Elke middag komen hier kinderen binnen voor lessen. We zijn zeven dagen per week open. We huisvesten partners als de Jeugdtheaterschool Zuidoost, We Are On The Move en UNTOLD, en we hebben ons eigen talentontwikkelingstraject. Dat levert een prachtige kruisbestuiving op.”

Jolanda vindt dat het theater meer is dan een podium: een theater moet als culturele instelling ook richting geven. “Theater is van oudsher een arena voor maatschappelijke discussies. Je kunt als instelling niet neutraal zijn. Je moet je uitspreken, positie innemen.” Dat doet het Bijlmer Parktheater op meerdere manieren. Zo is het theater tijdens verkiezingen altijd een stemlokaal. “We roepen niemand op om op een bepaalde partij te stemmen, maar we vinden het belangrijk dat mensen gaan stemmen. Je stem telt. En als wij kunnen bijdragen aan die bewustwording, dan doen we dat.”

Ook via symboliek laat het theater van zich horen. Het gebouw wordt regelmatig in kleuren verlicht die maatschappelijk iets uitdrukken. “Bij de oorlog in Oekraïne waren we blauw-geel. Na de aardbeving in Marokko rood met groen. En bij de gebeurtenissen in Gaza hebben we ons pand verlicht in de kleuren van de Palestijnse vlag. Daar krijgen we soms gedoe mee, aangiftes zelfs, maar we doen het toch omdat we het belangrijk vinden.” Die principiële houding gaat verder dan symboliek. In december 2023 sloot het theater zich aan bij PACBI, een internationale beweging die zich inzet tegen apartheid en onderdrukking via culturele boycots. “We zijn nu officieel het proces ingegaan om een zogenaamde Apartheidsvrije Zone te worden. Dat betekent dat we kritisch kijken naar met wie we samenwerken, waar ons geld naartoe gaat en zelfs wat we verkopen aan de bar. Het is een proces, maar het is een bewuste keuze.”

Die lijn trekt Jolanda ook door in bijvoorbeeld de verhuur. “We hebben eens een spreker geweigerd die vrouwonvriendelijk en anti-LHBTQ+ was. Ook al ging het om een externe organisatie en hadden we er geld aan kunnen verdienen – we doen het niet. Want als je zegt dat je er bent voor iedereen, moet je ook iedereen een veilige plek kunnen bieden. Soms moet je dus ook ‘nee’ durven zeggen. Wij zijn een theater van en voor Zuidoost. Maar we geloven ook dat we met ons profiel iets unieks bijdragen aan de stad. En dat doen we niet stilletjes, maar met overtuiging.”

Tekst: Carmen Hogg

Fotografie: Winny Sandvliet (Frame It Right studio)